Modül B Nedir? yazımızda EU-Tip İncelemesini ayrıntılı ele almıştık; ancak Modül B, ATEX'in uygunluk değerlendirme sisteminde kullanılan modüllerden yalnızca biridir. Bu yazıda A'dan H'ye tüm modülleri bir arada, hangi modülün hangi durumda ve hangi kategoride kullanıldığını karşılaştırmalı olarak ele alıyoruz.
Uygunluk Değerlendirme Modülleri Sistemi Nedir?
AB'nin Yeni Mevzuat Çerçevesi (New Legislative Framework) kapsamında, 768/2008/AT sayılı Karar, ürünün risk seviyesine göre farklı derinlikte uygunluk değerlendirme yolları tanımlayan modüler bir sistem öngörür. Bu sistem yalnızca ATEX'e özgü değildir; CE mevzuatının genelinde kullanılır, ancak ATEX'te hangi modülün hangi kategoride zorunlu olduğu doğrudan 2014/34/AB sayılı Direktif'in ekinde tanımlanır. Modüller, "tasarım aşaması modülleri" ve "üretim aşaması modülleri" olmak üzere iki ana grupta değerlendirilebilir.
Tasarım Aşaması Modülleri
| Modül | Adı | Ne Yapılır? |
|---|---|---|
| Modül A | İç üretim kontrolü (öz beyan) | Onaylanmış kuruluş yok; üretici kendi teknik dosyasına dayanarak beyan eder. |
| Modül B | EU-Tip İncelemesi | Onaylanmış kuruluş, ürün numunesini/tasarım dosyasını inceleyip tip inceleme sertifikası düzenler. |
Modül A, yalnızca Kategori 3 ekipmanda kullanılabilir ve onaylanmış kuruluş katılımı gerektirmez. Modül B ise Kategori 1 ve 2 ekipmanda hemen her zaman zorunludur ve tek başına yeterli değildir; mutlaka bir üretim aşaması modülüyle tamamlanmalıdır. Modül B'nin işleyişini Modül B Nedir? yazımızda ayrıntılı anlattık.
Üretim Aşaması Modülleri
| Modül | Adı | Ne Yapılır? |
|---|---|---|
| Modül C2 | İç üretim kontrolü + denetimli ürün kontrolleri | Üretici kendi kontrolünü yapar; onaylanmış kuruluş rastgele aralıklarla numune kontrolü yapar. |
| Modül D | Üretim kalite güvencesi | Onaylanmış kuruluş, üreticinin üretim aşamasındaki kalite yönetim sistemini denetler. |
| Modül E | Ürün kalite güvencesi | Onaylanmış kuruluş, ürünün son kontrol ve test aşamasındaki kalite sistemini denetler. |
| Modül F | Ürün doğrulaması | Her bir ürün veya istatistiksel örnekleme yoluyla doğrudan test/kontrol yapılır. |
| Modül G | Birim doğrulaması | Her bir ürün birimi tek tek, tam kapsamlı olarak incelenir; özel/tek seferlik ekipmanlarda kullanılır. |
| Modül H | Tam kalite güvencesi | Onaylanmış kuruluş, tasarımdan üretime kadar tüm kalite sistemini kapsamlı şekilde denetler. |
Hangi Kategoride Hangi Modül Kombinasyonu Kullanılır?
Kategori 3 ekipmanda yalnızca Modül A yeterlidir ve tek başına kullanılır. Kategori 2 ekipmanda tipik kombinasyonlar Modül B + C2, Modül B + D veya Modül B + E'dir. Kategori 1 ekipmanda ve Grup I (maden) ekipmanında ise daha yüksek güvence seviyesi gereken Modül B + D, Modül B + F veya Modül B + G kombinasyonlarından biri kullanılır; alternatif olarak tasarım ve üretimi tek seferde kapsayan Modül H de bazı üreticiler tarafından tercih edilir. Kategori tespitinin nasıl yapıldığını ATEX Nedir? yazımızda ele almıştık.
Modül Seçiminde Dikkate Alınması Gereken Faktörler
Mevzuatın izin verdiği kombinasyonlar arasında seçim yaparken üreticinin kendi üretim yapısı ve mevcut kalite sistemi belirleyici olur. Zaten ISO 9001 benzeri bir kalite yönetim sistemi kurulu olan bir üretici için Modül D veya H'ye geçiş nispeten daha kolaydır, çünkü mevcut sistem büyük ölçüde yeniden kullanılabilir. Küçük hacimli veya özel tasarım üretim yapan firmalar için ise Modül G, her birim için ayrı inceleme öngördüğünden daha uygun olabilir. Seri üretim yapan ve ürün tutarlılığını istatistiksel örnekleme ile kanıtlamak isteyen firmalar için Modül F tercih edilebilir.
Modül Seçiminin Maliyet ve Süreye Etkisi
Modül seçimi, sürecin hem maliyetini hem süresini doğrudan etkiler. Modül A en düşük maliyetli ve en hızlı seçenektir çünkü onaylanmış kuruluş içermez. Modül H gibi kapsamlı modüller, daha yüksek onaylanmış kuruluş ücreti ve düzenli gözetim denetimleri gerektirdiği için hem maliyeti hem de operasyonel yükü artırır. Bu dengeyi doğru kurmak için maliyet unsurlarını ATEX Sertifikası Maliyeti Nelere Bağlıdır? yazımızda ayrıntılı ele aldık.
İlgili Direktifler ve Standartlar
Modüler uygunluk değerlendirme sisteminin hukuki temeli 768/2008/AT sayılı Karar'dır; bu karar A'dan H'ye tüm modülleri genel olarak tanımlar. ATEX özelinde hangi kategoride hangi modülün zorunlu olduğu ise 2014/34/AB sayılı ATEX Ekipman Direktifi'nin ilgili maddelerinde belirtilir. Modüllerin uygulanmasında referans alınan teknik standartlar EN IEC 60079 serisidir.
Adım Adım Süreç
- Ürününüzün ekipman grubunu ve kategorisini belirleyin.
- Kategorinize göre mevzuatın izin verdiği modül kombinasyonlarını listeleyin.
- Mevcut kalite sisteminize ve üretim hacminize en uygun kombinasyonu seçin.
- Tasarım aşaması modülü (Modül A veya B) için gerekli teknik dosyayı hazırlayın.
- Seçtiğiniz üretim aşaması modülüne göre kalite sisteminizi veya test/kontrol sürecinizi yapılandırın.
- Onaylanmış kuruluş katılımı gerekiyorsa başvurunuzu yapın.
- Seçilen modülün gerektirdiği periyodik gözetim veya kontrol takvimini oluşturun.
En Sık Yapılan Hatalar
- Kategorinin izin vermediği bir modülü (örneğin Kategori 1 ürününde yalnızca Modül A) kullanmaya çalışmak.
- Tasarım aşaması modülünü seçip üretim aşaması modülünü hiç uygulamamak.
- Mevcut kalite sistemine uygun olmayan bir modül seçerek gereksiz yeniden yapılanmaya girmek.
- Modül F/G gibi birim bazlı modüllerin, seri üretim için pratik olmadığını göz ardı etmek.
- Modül seçimini yalnızca maliyete göre yapıp üretim yapısına uygunluğunu değerlendirmemek.
Sık Sorulan Sorular
Bir üretici modül seçiminde tamamen serbest midir?
Hayır, seçilebilecek modüller ekipmanın kategorisine göre mevzuatla sınırlandırılmıştır. Kategori 3'te yalnızca Modül A kullanılabilirken, Kategori 1'de birden fazla modül kombinasyonundan (B+D, B+F, B+G) birinin seçilmesi gerekir.
Modül D ile Modül H arasındaki fark nedir?
Modül D yalnızca üretim aşamasının kalite güvence sistemini kapsarken, Modül H hem tasarım hem üretim aşamasını kapsayan tam kalite güvence sistemidir; Modül H daha kapsamlı ve daha yüksek güvence seviyesi sağlar.
Modül G ne zaman tercih edilir?
Modül G (birim doğrulaması), seri üretilmeyen, özel amaçlı veya tek seferlik üretilen ekipmanlarda tercih edilir; bu modülde her bir ürün birimi ayrı ayrı incelenir.
Modül seçimini kim yapar?
Modül seçimi üreticinin sorumluluğundadır, ancak seçim mevzuatın izin verdiği kombinasyonlarla sınırlıdır; üretici kendi üretim yapısına ve kalite sistemine en uygun olanı, izin verilen seçenekler arasından belirler.
Aynı ürün için birden fazla modül aynı anda kullanılabilir mi?
Evet, tasarım aşaması modülü (örneğin Modül B) ile üretim aşaması modülü (örneğin Modül D) birlikte, art arda kullanılır; bu iki farklı aşamayı kapsayan kombinasyon Kategori 1-2 ekipmanda standart uygulamadır.
Modül seçimi değiştirilebilir mi?
Üretim sürecinde veya kalite sisteminde önemli bir değişiklik olduğunda, üretici mevzuatın izin verdiği başka bir modüle geçebilir; ancak bu geçiş yeni bir uygunluk değerlendirme süreci gerektirir.
Modül C2 hangi durumlarda kullanılır?
Modül C2, iç üretim kontrolüne ek olarak rastgele aralıklarla ürün kontrolü içerir ve genellikle Modül B ile birlikte, orta risk seviyesindeki Kategori 2 ekipmanda tercih edilir.
Modül E ile Modül D arasındaki fark nedir?
Modül D üretim sürecinin kalite güvencesine odaklanırken, Modül E ürünün kendisinin kalite güvence sistemine (son ürün kontrolüne) odaklanır; ikisi de onaylanmış kuruluş tarafından denetlenir ama farklı noktalara bakar.
Modül seçimi maliyeti nasıl etkiler?
Daha kapsamlı modüller (örneğin Modül H) daha yüksek onaylanmış kuruluş ücreti ve daha sık gözetim denetimi gerektirdiği için maliyeti artırır; Modül A ise onaylanmış kuruluş içermediği için en düşük maliyetli seçenektir.
Modül seçimini yanlış yapmanın sonucu nedir?
Kategorisine uygun olmayan bir modül seçimi, uygunluk değerlendirmesinin geçersiz sayılmasına ve sürecin doğru modülle baştan yürütülmesi gerekliliğine yol açar; bu da zaman ve maliyet kaybı doğurur.
Sonuç
ATEX'in modüler uygunluk değerlendirme sistemi, ürünün risk seviyesine göre farklı derinlikte güvence sağlayan esnek ama sıkı kurallara bağlı bir yapıdır. Doğru modül kombinasyonunu seçmek, hem yasal uygunluğu sağlar hem de üreticinin mevcut kalite sistemiyle uyumlu, maliyet açısından optimize edilmiş bir süreç yürütmesine imkân tanır.
Ürününüz için doğru modül kombinasyonunu birlikte belirleyelim. Detaylı bilgi için ATEX danışmanlığı hizmetimizi inceleyebilir veya bize ulaşabilirsiniz.
Ücretsiz Ön Değerlendirme Alın