Bir Ex ekipmanın etiketine baktığınızda karşınıza "II 2G Ex db IIC T4 Gb" gibi kısa ama yoğun bilgi içeren bir kod dizisi çıkar. Bu kod, ekipmanın hangi ortamda, hangi koşullarda güvenle kullanılabileceğini tanımlayan teknik bir kimliktir. Bu yazıda bu kodun her bir parçasını tek tek açıklıyoruz.
Ex İşaretinin Genel Yapısı
Standart bir Ex ekipman etiketi sırasıyla şu unsurları içerir: CE işareti, gerekiyorsa onaylanmış kuruluş kimlik numarası, Ex özel işareti (altıgen içinde patlama önleme sembolü), ekipman grubu ve kategorisi, Ex koruma sembolü ve koruma tipi, gaz veya toz grubu, sıcaklık sınıfı, ekipman koruma seviyesi (EPL) ve varsa özel kullanım şartlarını belirten sertifika numarası. Aşağıdaki tabloda "II 2G Ex db IIC T4 Gb" örneği parça parça açıklanmıştır.
| Kod Parçası | Anlamı |
|---|---|
| II | Ekipman grubu: Grup II, yüzeysel endüstrilerde (maden dışı) kullanım |
| 2G | Kategori 2, gaz ortamı (G); Zone 1 ve Zone 2'de kullanıma uygun |
| Ex | Ekipmanın Ex (patlamaya karşı korumalı) olarak sertifikalandırıldığını gösteren özel sembol |
| d | Koruma tipi: alevsızdırmaz muhafaza (flameproof enclosure) - IEC 60079-1 |
| IIC | Gaz grubu: en geniş kapsamlı grup (hidrojen, asetilen gibi en kolay tutuşan gazları da kapsar) |
| T4 | Sıcaklık sınıfı: ekipman yüzeyi 135°C'yi aşmaz |
| Gb | Ekipman Koruma Seviyesi (EPL): gaz ortamı için "yüksek" koruma seviyesi |
Bu örneğin ayrıntılı bir teknik çözümlemesini, gerçek bir sertifika numarasıyla birlikte Ex db IIC T4 Gb Ne Demek? yazımızda bulabilirsiniz.
Ekipman Grubu ve Kategori
Grup I maden ekipmanı, Grup II ise yüzeysel endüstri ekipmanı içindir. Kategori numarası (1, 2 veya 3) ekipmanın hangi zone'da kullanılabileceğini belirler; "G" harfi gaz/buhar ortamı, "D" harfi toz ortamı içindir. Kategori ile zone eşleşmesini Zone 0-1-2 Nedir? ve Zone 20-21-22 Nedir? yazılarımızda ayrıntılı inceleyebilirsiniz.
Sık Görülen Koruma Tipleri
- Ex d (Alevsızdırmaz Muhafaza): Muhafaza içinde oluşabilecek bir patlamanın dış ortama sıçramasını, muhafazanın basınca dayanıklı yapısıyla engeller.
- Ex e (Artırılmış Güvenlik): Normal çalışmada kıvılcım veya aşırı ısınma oluşturmayacak ek yapısal önlemler içerir; genellikle terminal kutuları ve motor sargılarında kullanılır.
- Ex ia / Ex ib (Kendinden Güvenli): Devredeki enerjiyi tutuşma için yetersiz bir seviyede sınırlayarak koruma sağlar; ölçüm ve kontrol devrelerinde yaygındır.
- Ex tb / Ex tc (Toz Korumalı Muhafaza): Muhafazanın toz girişini sınırlaması ve yüzey sıcaklığının kontrolü esasına dayanır.
Gaz Grupları ve Sıcaklık Sınıfları
| Gaz Grubu | Örnek Maddeler |
|---|---|
| IIA | Propan, benzin buharı (en az kritik grup) |
| IIB | Etilen ve benzeri orta seviye gazlar |
| IIC | Hidrojen, asetilen (en kritik, en geniş kapsamlı grup) |
| Sıcaklık Sınıfı | Maksimum Yüzey Sıcaklığı |
|---|---|
| T1 | 450°C |
| T2 | 300°C |
| T3 | 200°C |
| T4 | 135°C |
| T5 | 100°C |
| T6 | 85°C |
IIC grubunu karşılayan bir ekipman IIA ve IIB gazları için de uygundur; benzer şekilde T6 sınıfını karşılayan bir ekipman T1'den T6'ya kadar tüm sıcaklık sınıflarını kapsar. Yani bu iki parametrede de "daha küçük/daha zorlu" olan, "daha büyük/daha kolay" olanı otomatik olarak kapsar.
Sık Sorulan Sorular
Ex işareti tek başına yeterli midir?
Hayır, Ex işareti her zaman CE işareti ile birlikte, ekipmanın etiketinde bulunması gereken diğer bilgilerle (üretici, model, seri no, sertifika numarası) birlikte yer alır.
Ekipman grubu ile kategori aynı şey midir?
Hayır. Ekipman grubu (I veya II) kullanım ortamını belirtirken, kategori (1, 2, 3 veya M1, M2) o grup içindeki koruma seviyesini gösterir.
Etikette EPL neden ayrıca belirtilir, kategori yetmez mi?
EPL, koruma seviyesini uluslararası IEC sistemiyle uyumlu şekilde ifade eden tamamlayıcı bir gösterimdir; özellikle IECEx sertifikalı ürünlerle karşılaştırma yapılırken kullanışlıdır.
Etikette 'X' harfi görürsem ne yapmalıyım?
Sertifika numarasının sonundaki 'X' harfi, ekipmanın güvenli kullanımı için özel koşullar bulunduğu anlamına gelir; bu koşullar kullanım kılavuzunda mutlaka belirtilir ve uygulanmalıdır.
Sonuç
Ex işaretlemesi, kısa bir kod içinde ekipmanın nerede ve hangi koşullarda güvenle kullanılabileceğine dair kritik bilgiler taşır. Bu kodu doğru okuyabilmek, hem ekipman seçiminde hem de sahadaki denetimlerde hayati önem taşır.
Detaylı bilgi için ATEX danışmanlığı hizmetimizi inceleyebilirsiniz.
Ücretsiz Ön Değerlendirme Alın