TAREKS ile CE İşareti Arasındaki İlişki Nedir?

"Ürünümde CE var, TAREKS'te sorun yaşamam" cümlesi, ithalatçılar arasında sıkça duyduğumuz ama yanlış bir varsayımdır. CE işareti ve TAREKS, birbiriyle yakından ilişkili ama tamamen farklı iki kavramdır; biri ürünün AB mevzuatına uygunluğunu beyan eden bir işaretleme sistemi, diğeri ise bu beyanın gerçek olup olmadığını gümrükte doğrulayan bir denetim mekanizmasıdır. Bu yazıda ikisi arasındaki ilişkiyi ve sık karıştırılan noktaları netleştiriyoruz.

CE İşareti Nedir, TAREKS Nedir? Kısa Hatırlatma

CE işareti, üreticinin kendi beyanıyla ürününe iliştirdiği, ürünün ilgili AB direktif ve tüzüklerindeki temel gerekliliklere uygun olduğunu gösteren yasal bir işarettir; bu konuyu CE Belgesi Nedir? yazımızda ele almıştık. TAREKS ise Türkiye'de ithalat ve ihracatta risk esaslı kontrol yapan elektronik bir sistemdir; amacı, gümrükten geçen ürünlerin gerçekten beyan edilen uygunluğu taşıyıp taşımadığını denetlemektir. Bu tanımı TAREKS Nedir? yazımızda ayrıntılı anlatmıştık.

Temel İlişki: CE Bir Girdi, TAREKS Bir Kontrol Mekanizmasıdır

CE işareti, TAREKS incelemesinde değerlendirilen unsurlardan yalnızca biridir; TAREKS'in görevi, üreticinin CE beyanının gerçek olup olmadığını, ürünün fiilen o beyana uygun olup olmadığını kontrol etmektir. Bu nedenle CE işareti "TAREKS'ten muafiyet" değil, "TAREKS incelemesinin girdisi"dir. Bir ürün CE işareti taşımadan TAREKS kapsamındaki bir ürün grubuna giriyorsa, doğrudan olumsuz sonuç alır; ancak CE işareti taşıması da otomatik onay anlamına gelmez.

CE İşareti TAREKS'ten Geçmeyi Neden Garanti Etmez?

TAREKS incelemesi, yalnızca ürün üzerinde fiziksel bir CE işaretinin bulunup bulunmadığına bakmaz; bu işaretin arkasındaki teknik dosyanın, uygunluk beyanının ve etiketlemenin tutarlı ve eksiksiz olup olmadığını da sorgular. CE işaretli ama teknik dosyası eksik, uygunluk beyanı ürünle örtüşmeyen veya kullanım kılavuzu Türkçe olmayan bir ürün, TAREKS belge incelemesinde olumsuz sonuç alabilir. Bu nedenle CE işareti "gerekli ama tek başına yeterli olmayan" bir unsurdur; bu ayrımı Makinem TAREKS'e Girer mi? yazımızda da ele almıştık.

TAREKS Onayı, CE İşaretinin Her Zaman Geçerli Olduğu Anlamına mı Gelir?

Hayır. TAREKS'ten olumlu sonuç almak, o spesifik sevkiyatın gümrükte serbest bırakıldığı anlamına gelir; bu, ürünün piyasada bulunduğu sürece her koşulda CE'ye uygun kalacağının garantisi değildir. Ürün piyasaya sürüldükten sonra da piyasa gözetimi ve denetim otoriteleri tarafından incelenebilir; bu konuyu CE Denetimlerinde Nelere Bakılır? yazımızda ayrıntılı ele almıştık. Yani TAREKS onayı, gümrük aşamasındaki bir kontrol noktasıdır; CE uyumluluğunun sürekli bir sorumluluk olduğu gerçeğini değiştirmez.

CE Kapsamı ile TAREKS/ÜGD Kapsamı Birebir Aynı mıdır?

Büyük ölçüde örtüşse de, CE kapsamı (hangi ürünlerin CE direktiflerine tabi olduğu) ile TAREKS/ÜGD kapsamı (hangi GTİP kodlarının denetime tabi olduğu) birebir aynı değildir. Bir ürün CE kapsamında olduğu halde, o anki ÜGD tebliğlerinde henüz denetime tabi GTİP listesinde yer almayabilir, ya da tam tersi bir durum söz konusu olabilir. Bu nedenle her iki kapsamın ayrı ayrı, GTİP kodu üzerinden kontrol edilmesi gerekir; bu konuyu GTİP Nasıl Belirlenir? yazımızda ele almıştık.

Sahte veya Haksız CE İşaretlemesi TAREKS'te Nasıl Ortaya Çıkar?

TAREKS belge incelemesi ve gerektiğinde devreye giren TSE teknik incelemesi, yalnızca CE işaretinin varlığını değil, bu işaretin arkasındaki teknik gerekçeyi de sorgular. Standart referanslarının güncel olmaması, test raporlarının ürünle uyuşmaması veya teknik dosyanın jenerik/şablon görünmesi gibi tutarsızlıklar, incelemede haksız veya destekten yoksun bir CE beyanının ortaya çıkmasına yol açabilir. Bu konuda teknik dosya kontrolünün nasıl yapıldığını Teknik Dosya Kontrolü Nasıl Yapılır? yazımızda ele almıştık.

İlgili Direktifler ve Standartlar

CE işaretinin hukuki temelini, piyasa gözetimi ve CE işaretinin genel ilkelerini düzenleyen (AT) 765/2008 sayılı Tüzük ile ürün grubuna özgü direktifler (Makine Direktifi 2006/42/AT, LVD 2014/35/AB, RED 2014/53/AB vb.) oluşturur. TAREKS'in yasal çerçevesi ise Ticaret Bakanlığı'nın yayımladığı Ürün Güvenliği ve Denetimi (ÜGD) tebliğleridir. İki mekanizma farklı mevzuata dayansa da aynı temel amaca, piyasaya güvenli ve uygun ürün sunulmasına, hizmet eder.

Adım Adım Süreç

1. Ürününüzün hangi CE direktiflerine tabi olduğunu belirleyin.
2. Aynı ürünün GTİP kodu üzerinden TAREKS/ÜGD kapsamında olup olmadığını ayrıca kontrol edin.
3. CE işaretinin arkasındaki teknik dosya ve uygunluk beyanını eksiksiz hazırlayın.
4. Kullanım kılavuzunu Türkçe ve mevzuata uygun şekilde hazırlayın.
5. Tüm belgeleri, TAREKS başvurusu öncesinde birbiriyle tutarlı hale getirin.
6. İthalat sonrasında da CE uyumluluğunu sürekli bir sorumluluk olarak yönetin.

En Sık Yapılan Hatalar

• CE işaretinin TAREKS başvurusunu gereksiz kıldığını düşünmek.
• CE kapsamı ile TAREKS/ÜGD kapsamının birebir aynı olduğunu varsaymak.
• CE işareti fiziksel olarak var diye teknik dosyayı ve uygunluk beyanını hazırlamayı ihmal etmek.
• TAREKS onayını, ürünün sonsuza dek CE'ye uygun kalacağının garantisi sanmak.
• CE işaretinin arkasındaki standart referanslarının güncelliğini kontrol etmemek.

Sık Sorulan Sorular

Sonuç

CE işareti ile TAREKS, birbirini tamamlayan ama birbirinin yerini tutmayan iki farklı mekanizmadır. CE, üreticinin ürününe iliştirdiği yasal bir beyan; TAREKS ise bu beyanın gerçek olup olmadığını gümrükte doğrulayan bir denetim sistemidir. Bu ayrımı baştan netleştirmek, hem gereksiz güven yanılgılarının hem de gümrükte yaşanabilecek sürpriz gecikmelerin önüne geçer.